سال شمار ترکمنی محاسبه سن در فرهنگ ترکمنی
محاسبه سنتي: محاسبه با اين شيوه بسيار قديمي بااستفاده از سه پيش شرط صورت ميپذيرد. الف. سالتولد شخص ب. كميت موچههاي عمر و ج. سال جاري كه دور، بر روي آن ميگردد.
غالباً اشخاص سال تولد خود را در دوره موچهميدانند; اما علم به اين كه شخص در چندمين دوره(موچه) عمر خود به سر ميبرد با تكيه بر مشاهدات و ياآشنايي قبلي ميسر است، چه در حساب سنتي تركمني، هرموچه يا دوره دوازده ساله از عمر نام ويژه خود را دارد.(جدول ش 2)
حال شيوه عمل در اين محاسبه را با ذكر مثاليتوضيح ميدهيم. شخص مفروضي كه در سال«پلنگ» (Bars) تولد يافته و دومين موچه عمر خود راميگذراند، در سال جاري Towşan))(يعني خرگوش=1378 ه ش) در چند سالگي بسر ميبرد؟ مسأله را به اينصورت بيان مينماييم كه سن شخص مذكور برابر است با مجموع دورههاي كامل عمر وي (يا بزرگترين مضربعدد 12 در سن بعلاوه عدد 1) و به عبارتی:
(1*12=12)+1=13
(طبق جدولش 2) باضافه تعداد سالهاي سپري شده از دوره ناقصه ی آخر (يا تفاضل سال جاري با سال تولد شخص در ترتيبسالهاي دوره) (1= پلنگ - خرگوش) كه نتيجتاً سن دقيقشخص حاصل ميشود: 14=1+13
اين شيوه محاسبه هر چند در نگاه اول دشوارمينمايد، ليكن تنها سهولت كاربرد آن موجب انتشاروسيع آن در ميان عاًمه مردم كوچنشين تركمن بوده است.
محاسبه تقويمي: در محاسبه تقويمي با استفاده ازسال تولد شخص مذكور در دوره و نيز در نظر گرفتنسال جاري بر طبق تقويم ه'.ش محاسبه سن شخصصورت ميپذيرد. براي حصول اين منظور جداولمخصوصي تهيه شده است كه امر محاسبه سن را تسهيلمينمايد. (جدول ش 3) مثلا در جدول مذكور، متولدينسالýylan))مار در تاريخ 1379 ه'.ش با توجه بهدورههاي مختلف عمرشان در سنين 12، 24، 36 و الخ ميباشند. قسمت هاشور خورده در جدول نشان ميدهدكه متولدين سال مار كه در موچه دوم عمر خود باشند، درسال 1379 ه'.ش 24 سال سن خواهند داشت.
ـ شيوه محاسبه تقارن تاريخي
سالشمار تركمني موچه در منابع قديم تاريخنگارينيز مورد استفاده قرار گرفته است و هم از اينرو دانستنتقارن سالهاي اين دوره با سالهاي تقويمي بسيار حائزاهميت ميباشد. يادآور ميشويم كه سالهاي دوره موچهبا تقويم هجري شمسي محاسبه ميگردد.
ميخواهيم بدانيم كه وقايعي نظير مبدأ تاريخ هجري(1 ه.ش)، پيروزي انقلاب اسلامي ايران (1357 ه.ش) و ياهر رخداد تاريخي ديگر در چه سالي از اين دوره اتفاقافتاده است، براي اين كار شايد جداول عريض و طويل برابريابي سالهاي دوره موچه با سنوات ه.ش را پيشنهادكنيد، اما سادهترين راه استفاده از روش تقسيم سال مفروض است كه در مراحل ذيل انجام ميپذيرد:
الف. تقسيم سال مفروض بر عدد 12 (تعداد سالهايدوره) و استخراج باقيمانده.
ب. تعيين تقارن سال مفروض با سنوات دوره، باتوجه به باقيمانده آن (با استفاده از ستون آخر جدول ش1).
به عنوان مثال براي آنكه بدانيم پيروزي انقلاباسلامي (1357 ه'.ش) مقارن چه سالي از دوره است،عمليات زير را انجام ميدهيم:
1357:12=113 (با باقیمانده ی 1)
حال با مراجعه به جدول، در مييابيم كه باقيمانده 1نشان دهنده سال اسب در دوره است: (1357سالاسب) اين شيوه براي محاسبه تمامي سالهاي تاريخيقابل استفاده است.
بد نيست بدانيم كه سال 1 ه.ش نسبت به نقطه صفررا ميتوانيم بصورت (1+) و سال ما قبل آن يعني اسب رابا عدد (1-) تعريف نماييم. بنابر اين اگر بدانيم كه شيوهساده فوقالذكر در تعيين تاريخ نيز بر اصل فاصلهسالهاي دوره با نقطه صفر مبتني است، در شيوه عمل دراين محاسبات دشوار نخواهد بود.
جدول شماره 1
باقيمانده در محاسبه تاريخ
نام فارسی
نام ترکمنی
رديف
7
موش
سيچان
1
8
گاو
سيغير
2
9
پلنگ
بارس
3
10
خرگوش
تاوشان
4
11
ماهی (نهنگ)
باليق (لوو)
5
0
مار
ييلان
6
1
اسب
ييلقی
7
2
گوسفند
قويون
8
3
ميمون
بيجين
9
4
مرغ
تاويق
10
5
سگ
ايت
11
6
خوک
دونگوز
(قاراکييک)
12
1379 ه.ق = سال نهنگ (ماهي)
جدول شماره 2سن نام دوره (فارسی) نام دوره (ترکمنی) رديف
13-1 کودکی چاغاليق 1
25-14 نوجوانی جاهيل ليث 2
37-26 جوانی ييگيت ليگ 3
49-38 ميانسالی اورتا ياشليق 4
61-50 ريش سفيدی آق ساقغال ليق 5
73-62 پيری قارتانگ ليق 6
85-74 سالخوردگی قارری ليق 7
غالباً اشخاص سال تولد خود را در دوره موچهميدانند; اما علم به اين كه شخص در چندمين دوره(موچه) عمر خود به سر ميبرد با تكيه بر مشاهدات و ياآشنايي قبلي ميسر است، چه در حساب سنتي تركمني، هرموچه يا دوره دوازده ساله از عمر نام ويژه خود را دارد.(جدول ش 2)
حال شيوه عمل در اين محاسبه را با ذكر مثاليتوضيح ميدهيم. شخص مفروضي كه در سال«پلنگ» (Bars) تولد يافته و دومين موچه عمر خود راميگذراند، در سال جاري Towşan))(يعني خرگوش=1378 ه ش) در چند سالگي بسر ميبرد؟ مسأله را به اينصورت بيان مينماييم كه سن شخص مذكور برابر است با مجموع دورههاي كامل عمر وي (يا بزرگترين مضربعدد 12 در سن بعلاوه عدد 1) و به عبارتی:
(1*12=12)+1=13
(طبق جدولش 2) باضافه تعداد سالهاي سپري شده از دوره ناقصه ی آخر (يا تفاضل سال جاري با سال تولد شخص در ترتيبسالهاي دوره) (1= پلنگ - خرگوش) كه نتيجتاً سن دقيقشخص حاصل ميشود: 14=1+13
اين شيوه محاسبه هر چند در نگاه اول دشوارمينمايد، ليكن تنها سهولت كاربرد آن موجب انتشاروسيع آن در ميان عاًمه مردم كوچنشين تركمن بوده است.
محاسبه تقويمي: در محاسبه تقويمي با استفاده ازسال تولد شخص مذكور در دوره و نيز در نظر گرفتنسال جاري بر طبق تقويم ه'.ش محاسبه سن شخصصورت ميپذيرد. براي حصول اين منظور جداولمخصوصي تهيه شده است كه امر محاسبه سن را تسهيلمينمايد. (جدول ش 3) مثلا در جدول مذكور، متولدينسالýylan))مار در تاريخ 1379 ه'.ش با توجه بهدورههاي مختلف عمرشان در سنين 12، 24، 36 و الخ ميباشند. قسمت هاشور خورده در جدول نشان ميدهدكه متولدين سال مار كه در موچه دوم عمر خود باشند، درسال 1379 ه'.ش 24 سال سن خواهند داشت.
ـ شيوه محاسبه تقارن تاريخي
سالشمار تركمني موچه در منابع قديم تاريخنگارينيز مورد استفاده قرار گرفته است و هم از اينرو دانستنتقارن سالهاي اين دوره با سالهاي تقويمي بسيار حائزاهميت ميباشد. يادآور ميشويم كه سالهاي دوره موچهبا تقويم هجري شمسي محاسبه ميگردد.
ميخواهيم بدانيم كه وقايعي نظير مبدأ تاريخ هجري(1 ه.ش)، پيروزي انقلاب اسلامي ايران (1357 ه.ش) و ياهر رخداد تاريخي ديگر در چه سالي از اين دوره اتفاقافتاده است، براي اين كار شايد جداول عريض و طويل برابريابي سالهاي دوره موچه با سنوات ه.ش را پيشنهادكنيد، اما سادهترين راه استفاده از روش تقسيم سال مفروض است كه در مراحل ذيل انجام ميپذيرد:
الف. تقسيم سال مفروض بر عدد 12 (تعداد سالهايدوره) و استخراج باقيمانده.
ب. تعيين تقارن سال مفروض با سنوات دوره، باتوجه به باقيمانده آن (با استفاده از ستون آخر جدول ش1).
به عنوان مثال براي آنكه بدانيم پيروزي انقلاباسلامي (1357 ه'.ش) مقارن چه سالي از دوره است،عمليات زير را انجام ميدهيم:
1357:12=113 (با باقیمانده ی 1)
حال با مراجعه به جدول، در مييابيم كه باقيمانده 1نشان دهنده سال اسب در دوره است: (1357سالاسب) اين شيوه براي محاسبه تمامي سالهاي تاريخيقابل استفاده است.
بد نيست بدانيم كه سال 1 ه.ش نسبت به نقطه صفررا ميتوانيم بصورت (1+) و سال ما قبل آن يعني اسب رابا عدد (1-) تعريف نماييم. بنابر اين اگر بدانيم كه شيوهساده فوقالذكر در تعيين تاريخ نيز بر اصل فاصلهسالهاي دوره با نقطه صفر مبتني است، در شيوه عمل دراين محاسبات دشوار نخواهد بود.
جدول شماره 1
باقيمانده در محاسبه تاريخ
نام فارسی
نام ترکمنی
رديف
7
موش
سيچان
1
8
گاو
سيغير
2
9
پلنگ
بارس
3
10
خرگوش
تاوشان
4
11
ماهی (نهنگ)
باليق (لوو)
5
0
مار
ييلان
6
1
اسب
ييلقی
7
2
گوسفند
قويون
8
3
ميمون
بيجين
9
4
مرغ
تاويق
10
5
سگ
ايت
11
6
خوک
دونگوز
(قاراکييک)
12
1379 ه.ق = سال نهنگ (ماهي)
جدول شماره 2سن نام دوره (فارسی) نام دوره (ترکمنی) رديف
13-1 کودکی چاغاليق 1
25-14 نوجوانی جاهيل ليث 2
37-26 جوانی ييگيت ليگ 3
49-38 ميانسالی اورتا ياشليق 4
61-50 ريش سفيدی آق ساقغال ليق 5
73-62 پيری قارتانگ ليق 6
85-74 سالخوردگی قارری ليق 7
+ نوشته شده در شنبه ۱۷ بهمن ۱۳۸۸ ساعت 21:20 توسط یوسف بدراقی
|
ما را بخاطر بسپارید.