مختومقلی فراغی (به ترکمنی: Magtymguly Fragy) (زاده: ۱۱۴۷ هجری _ درگذشته: ۱۱۹۸ هجری قمری) بزرگترین شاعر زبان ترکمنی و یکی از مهمترین شخصیت‌های مردم ترکمن است که تلاش زیادی برای اتحاد ایلات و طوایف ترکمن داشت.

 زندگی شخصی

مختومقلی فرزند دولت محمد آزادی از شاعران سرشناس قرن دوازدهم ترکمن و اراز گل از طایفه گوکلان، تیره گرکز بود و در روستای حاجی‌قوشان در شمال شرق شهرستان گنبد کاووس به دنیا آمد.

تحصیلات ابتدایی و زبان‌های فارسی و عربی را نزد پدر خود آموخت، سپس برای تحصیل به مدرسه شیرغازی در خیوه رفت و پس از آن سفرهای دیگری نیز داشت؛ از جمله به بخارا و افغانستان و هندوستان.

او در جوانی عاشق دختر خاله خود منگلی شده بود که نتوانست به او برسد، بعد با دختری به ‌نام آق غیز ازدواج کرد و از او دو فرزند به نام‌های بابک و ابراهیم داشت که هر دو در کودکی از دنیا رفتند.

مختومقلی در سال ۱۱۹۸ هجری در کنار چشمه اباساری در دامنه کوه سونگی داغ درگذشت، پیکرش را بر شتر سپیدی نهاده به روستای آق تقه در ۴۰ کیلومتری غرب مراوه تپه (شمال شرق استان گلستان) بردند و در جوار آرامگاه پدرش به خاک سپردند.

 شعر

مختومقلی در شعر خود مسائل اجتماعی و سیاسی را مورد توجه قرار داده و به اتحاد ترکمن‌ها و تقبیح جنگ‌های آن دوران می‌پردازد. او هم‌چنین مسائل اجتماعی نظیر تعدد زوجات، سوادآموزی و نقش زنان در جامعه، فقر و اختلاف طبقاتی و معضل مواد مخدر را مورد توجه قرار می‌دهد. او به دلیل کنایاتش به روحانیان و صوفیان مورد تحریم قرار گرفته و محاکمه شده و به‌طور کلی مورد غضب اغلب خان‌ها و قدرتمندان زمان خود بود.ا^[۱]

 آرامگاه                 

در دهه ۱۳۷۰ در ایران و روستای آق توقای واقع در ۳۰ کیلومتری مراوه تپه آرامگاهی برای مختوم‌قلی فراغی ساخته‌شد. ساخت این آرامگاه در سال ۱۳۷۸ پایان یافت و در ۲۸ اردیبهشت هم‌زمان با سال‌گرد تولد او با حضور و سخنرانی صفر مراد نیازوف رئیس جمهور وقت ترکمنستان و عطاالله مهاجرانی وزیر وقت فرهنگ و ارشاد ایران افتتاح شد.

در زادروز فراغی همواره جمعیت زیادی از مردم منطقه و مقامات دولت ترکمنستان به این آرامگاه می‌آیند.

 اهمیت

بیشتر اشعار او در جنگ‌های آن دوران نابود شده، اشعار باقی‌مانده او در دهه ۱۸۷۰ توسط آرمینیوس وامبری محقق ادبی و شرق‌شناس مجار جمع آوری شده و در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود. سه دهه پیش از وامبری هم مختومقلی توسط دو محقق لهستانی به نام‌های بوریهو و آلکساندر شودزکو به دنیا معرفی شده‌بود.^[۲]

محمدعلی جمالزاده مختومقلی را فردوسی ترکمانان نامیده است.